Kamu destekli bir yapay zekâ projesine başvurmadan önce program koşullarından çok projenin kendisinin hazır olması gerekir: değişecek karar, kullanılacak veri, başarı metriği, ekip ve dokümantasyon. İstanbul merkezli uygulamalı makine öğrenmesi danışmanlığı Data Department, TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) ve KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı) desteklerini değerlendiren şirketler için bu hazırlık listesini derledi.
Yapay zekâ projeleri için hangi kamu destekleri öne çıkıyor?
Aşağıdaki tablo, yalnızca resmî veya güvenilir kaynaklardan doğrulayabildiğimiz bilgileri içerir. Destek tutarları, oranları ve tarihleri her çağrıda değişebileceği için tabloda yer almamaktadır; başvurudan önce güncel çağrı metni ve uygulama esasları esas alınmalıdır.
| Program | Kimin için | Doğrulanmış temel koşullar |
|---|---|---|
| TÜBİTAK 1711 Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı | Yapay zekâ çözümüne ihtiyaç duyan şirketler ile bu çözümü geliştiren KOBİ (küçük ve orta büyüklükteki işletme) ve araştırma kurumlarından oluşan konsorsiyumlar | Konsorsiyum zorunludur; azami destek süresi 24 aydır; çağrı yılda bir kez açılır (TÜBİTAK) |
| KOSGEB Ar-Ge (araştırma ve geliştirme), Ür-Ge (ürün geliştirme) ve İnovasyon Destek Programı | KOBİ'ler ve girişimciler | Proje süresi 8 ila 24 aydır; dört aylık dönemlere bölünmüş bir faaliyet ve zaman planı istenir; projeler bir kurul tarafından puanlanır (KOSGEB Uygulama Esasları) |
| KOSGEB Yapay Zekâ Kredi Programı | Geçerli Teknogirişim Rozetine sahip işletmeler | İşlem gücü, veri depolama, yapay zekâ veri merkezi hizmetleri ile yapay zekâ araç ve platform hizmetlerine yönelik faizsiz kredi; başvuruların 31 Aralık 2026'ya kadar sürmesi öngörülüyor (Ekonomi Gazetesi, 2026) |
TÜBİTAK 1711 çağrısında üç rol bulunur. Müşteri kuruluş, sektör ve ölçeğine bakılmaksızın yapay zekâ tabanlı bir çözüme ihtiyaç duyan, Türkiye'de yerleşik bir şirkettir ve proje sonuçlarını Türkiye'de uygulamayı taahhüt eder. Teknoloji sağlayıcı tarafında en az bir KOBİ statüsündeki şirket ile en az bir üniversite araştırma laboratuvarı veya kamu araştırma merkezi yer alır. Konsorsiyum kurulmadan yapılan başvurular değerlendirmeye alınmaz. 2026 çağrısı, uzatılan başvuru süresinin ardından 2 Ekim 2026'da kapanmıştır (TÜBİTAK duyurusu).
Başvurudan önce hangi karar netleşmiş olmalıdır?
Bir destek başvurusu teknolojiyi değil, çözülecek iş problemini anlatmalıdır. Bu nedenle ilk adım, yapay zekâ çıktısıyla değişecek kararı tek cümleyle yazmaktır: hangi siparişin ne zaman üretileceği, hangi parçadan ne kadar stok tutulacağı veya hangi partide kalite riskinin yüksek olduğu gibi.
Karar netleştiğinde gereken veri, uygun yöntem ve başarı ölçüsü de netleşir. Karar tanımlanamıyorsa proje destek almaya uygun olsa bile şirkete değer üretmeyebilir. Aday projeleri karşılaştırmak için ilk yapay zekâ projesini seçme yazımızdaki puanlama tablosunu kullanabilirsiniz.
Veri gerçekten kullanılabilir durumda mı?
Proje planı, verinin var olduğu varsayımıyla değil, kontrol edilmiş bir veri envanteriyle hazırlanmalıdır. Başvurudan önce şu soruların cevabı yazılı olmalıdır: Veri hangi sistemlerde tutuluyor, ne kadar geriye gidiyor, kararın verildiği ayrıntıda (ürün, makine, müşteri) mı kaydediliyor ve projeye kim erişim izni verecek? ERP (kurumsal kaynak planlama) ve MES (üretim yürütme sistemi) verileri çoğu zaman yeterlidir; ancak alan tanımları ve eksik kayıtlar proje takvimini doğrudan etkiler.
Kişisel veri içeren projelerde KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) kapsamındaki yükümlülükler ve verinin hangi ortamda işleneceği de proje başlamadan önce belirlenmelidir.
Başarı hangi metrikle ölçülecek?
Ölçülebilir bir hedef, hem başvurunun değerlendirilmesini hem de proje sonunda şirket yönetiminin vereceği devam kararını kolaylaştırır. Model doğruluğu tek başına yeterli bir başarı ölçüsü değildir. Stok taşıma maliyeti, hurda oranı, teslim süresi veya bekleme süresi gibi, mali işler ya da operasyon ekibinin zaten takip ettiği bir KPI (temel performans göstergesi) seçilmelidir.
Mevcut durumun ölçülmesi de bu adımın parçasıdır. Kararın bugün nasıl verildiği ve hangi sonucu ürettiği kayıt altına alınmazsa proje sonunda iyileşme gösterilemez.
Ekip ve sorumluluklar nasıl paylaşılmalıdır?
Kamu destekli projelerde birden fazla kurum aynı plan üzerinde çalışır. TÜBİTAK 1711 çağrısında konsorsiyum üyeleri başvurudan önce bir iş birliği sözleşmesi imzalar ve proje çıktılarının fikrî mülkiyeti bu sözleşmeyle belirlenir (TÜBİTAK). Bu nedenle rollerin başvuru yazılmadan önce kararlaştırılması gerekir.
Şirket tarafında en az üç kişinin adı belli olmalıdır: kararın sahibi olan yönetici, veriye erişimi sağlayacak BT (bilgi teknolojileri) sorumlusu ve proje sonrasında sistemi işletecek kişi. Bu kişiler belirlenmeden yazılan bir proje planı, destek süresi bittiğinde kullanılmayan bir modelle sonuçlanabilir.
Hazırlık kontrol listesi
Başvuru metnini yazmaya başlamadan önce aşağıdaki maddelerin her birinin yazılı bir cevabı olmalıdır:
- [ ] Karar: Yapay zekâ çıktısıyla değişecek karar tek cümleyle tanımlandı.
- [ ] Karar sahibi: Çıktıya göre işlem yapacak yönetici belirlendi ve projeyi onayladı.
- [ ] Veri envanteri: Gerekli alanlar, kaynak sistemler, geçmiş süresi ve veri kalitesi kontrol edildi.
- [ ] Veri erişimi ve KVKK: Erişim izinleri ve kişisel veri yükümlülükleri netleştirildi.
- [ ] Başarı metriği: Mevcut bir KPI seçildi ve bugünkü değeri ölçüldü.
- [ ] Kapsam: Proje, programın izin verdiği süre içinde ölçülebilir bir sonuç üretecek büyüklükte.
- [ ] Roller: Konsorsiyum veya proje ekibindeki her kurumun ve kişinin sorumluluğu yazılı.
- [ ] İş planı: Faaliyetler, dönemler ve her harcamanın bağlı olduğu faaliyet tanımlandı.
- [ ] Fikrî mülkiyet: Proje çıktılarının kime ait olacağı kararlaştırıldı.
- [ ] Canlıya alma: Modelin nerede çalışacağı, ERP veya MES sistemine nasıl bağlanacağı ve kimin izleyeceği planlandı.
Destek süresi bittikten sonra ne olacak?
Destek programları belirli bir süreyi kapsar; modelin değeri ise bu süreden sonra ortaya çıkar. TÜBİTAK 1711 çağrısı, müşteri kuruluşun proje sonuçlarını Türkiye'de uygulamasını beklemektedir. Bu nedenle canlıya alma, izleme ve ekibin eğitimi proje planında ayrı faaliyetler olarak yer almalıdır.
Modellerin neden ilk sürümden sonra kullanılmaz hâle geldiğini ve bunun nasıl önlenebileceğini yapay zekâ projeleri neden ilk modelden sonra duruyor yazımızda ele aldık. Hangi kararın destek başvurusuna uygun olduğunu netleştirmek için ücretsiz 30 dakikalık yapay zekâ fırsat değerlendirmesinden yararlanabilirsiniz.
Bu yazı genel bir hazırlık rehberidir; hukuki veya mali danışmanlık niteliği taşımaz. Uygunluk koşulları, destek oranları ve başvuru tarihleri için ilgili kurumun güncel çağrı metni esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
TÜBİTAK 1711 çağrısına tek bir şirket başvurabilir mi?
Hayır. Çağrı; müşteri kuruluş, en az bir KOBİ statüsündeki teknoloji sağlayıcı ve en az bir üniversite veya kamu araştırma kurumundan oluşan bir konsorsiyum gerektirir. Konsorsiyum kurulmadan yapılan başvurular değerlendirmeye alınmaz.
KOSGEB Ar-Ge, Ür-Ge ve İnovasyon Destek Programı'nda proje süresi ne kadardır?
Uygulama esaslarına göre proje süresi 8 ila 24 ay arasında, dört aylık dönemler hâlinde belirlenir. Güncel koşullar için KOSGEB'in yürürlükteki uygulama esasları kontrol edilmelidir.
Destek oranlarını bu yazıda neden vermiyorsunuz?
Oranlar ve üst limitler çağrıdan çağrıya değişebilmektedir. Yanlış veya eskimiş bir rakam vermek yerine, başvuru öncesinde güncel çağrı metninin incelenmesini öneriyoruz.
Verimiz dağınıksa başvuru yapmadan önce ne yapmalıyız?
Önce kararın gerektirdiği alanları ve bu alanların hangi sistemlerde tutulduğunu çıkarın. Veri kaydedilmiyorsa, proje planına veri toplama aşamasını ayrı bir faaliyet olarak eklemek gerekir.